CÔNG TY KIỂM TOÁN CÓ THỂ TIẾT KIỆM HÀNG CHỤC TRIỆU ĐỒNG MỖI MÙA KIỂM TOÁN NHỜ THƯ XÁC NHẬN CÔNG NỢ ĐIỆN TỬ?

Thuy Nguyen ACCA

Mỗi mùa kiểm toán báo cáo tài chính, doanh nghiệp kiểm toán của bạn phải gửi bao nhiêu thư xác nhận công nợ? 500, 1.000 hay 5.000 thư?

Bạn đã bao giờ tính tổng số tiền chi cho việc in ấn, đóng phong bì, chuyển phát, theo dõi phản hồi, nhắc thư và lưu trữ hồ sơ?

Đặc biệt, khi kiểm toán viên phải gửi thư xác nhận đến hàng trăm khách hàng, nhà cung cấp của đơn vị được kiểm toán, đây có thể là một khoản chi phí đáng kể.

Một câu hỏi rất đáng quan tâm: Tại sao chúng ta chưa số hóa quy trình xác nhận công nợ phục vụ kiểm toán?

Và quan trọng hơn: Liệu thư xác nhận điện tử có đáp ứng Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 505 (VSA 505)?

Câu trả lời là có thể, nếu quy trình điện tử được thiết kế đúng yêu cầu kiểm soát và thu thập bằng chứng kiểm toán.

1. Thư xác nhận công nợ – Một thủ tục kiểm toán quan trọng nhưng còn nhiều công việc thủ công

Trong kiểm toán báo cáo tài chính, kiểm toán viên thường thực hiện thủ tục xác nhận từ bên ngoài để thu thập bằng chứng liên quan đến:

  • Công nợ phải thu khách hàng.
  • Công nợ phải trả nhà cung cấp.
  • Các khoản vay và số dư tại ngân hàng.
  • Giao dịch và số dư với bên liên quan.
  • Các điều khoản hợp đồng hoặc thông tin khác cần xác minh.

Theo VSA 505 – Thông tin xác nhận từ bên ngoài, kiểm toán viên sử dụng phản hồi trực tiếp từ bên thứ ba để thu thập bằng chứng kiểm toán thích hợp.

Tuy nhiên, quy trình gửi thư xác nhận truyền thống thường gồm nhiều bước:

  1. Lập danh sách đối tượng xác nhận.
  2. Thiết kế và in thư xác nhận.
  3. Xin phê duyệt hoặc ủy quyền cần thiết.
  4. Đóng phong bì, gửi chuyển phát.
  5. Theo dõi tình trạng giao nhận.
  6. Gửi thư nhắc khi chưa nhận được phản hồi.
  7. Tiếp nhận, kiểm tra và lưu bằng chứng.
  8. Thực hiện thủ tục thay thế khi cần thiết.

Đối với công ty kiểm toán có hàng trăm khách hàng mỗi năm, những công việc này có thể chiếm nhiều thời gian của trợ lý kiểm toán, kiểm toán viên và bộ phận hành chính.

Số hóa không loại bỏ trách nhiệm kiểm toán, nhưng có thể loại bỏ nhiều thao tác hành chính lặp lại.

2. Thư xác nhận công nợ điện tử có được VSA 505 chấp nhận không?

Đây là điểm quan trọng nhất mà công ty kiểm toán cần hiểu đúng.

VSA 505 được ban hành kèm theo Thông tư 214/2012/TT-BTC ngày 06/12/2012 của Bộ Tài chính.

Theo đoạn 06(a), thông tin xác nhận từ bên ngoài là bằng chứng kiểm toán dưới dạng phản hồi bằng văn bản trực tiếp từ bên thứ ba gửi cho kiểm toán viên; phản hồi có thể được thực hiện trên giấy, bằng phương tiện điện tử hoặc phương tiện khác.

Điều đó có nghĩa:

Chuẩn mực không mặc nhiên yêu cầu thư xác nhận công nợ phải là bản giấy.

Tuy nhiên, đoạn 07 VSA 505 quy định kiểm toán viên phải duy trì quyền kiểm soát đối với quá trình xác nhận, bao gồm:

  • Xác định thông tin cần xác nhận.
  • Lựa chọn bên xác nhận thích hợp.
  • Thiết kế yêu cầu xác nhận và địa chỉ nhận phản hồi.
  • Gửi yêu cầu xác nhận, kể cả yêu cầu tiếp theo khi cần.

Đặc biệt, phản hồi phải được gửi trực tiếp từ bên xác nhận đến kiểm toán viên, không phải chuyển qua đơn vị được kiểm toán như một bước kiểm soát thông thường.

Vì vậy, một phần mềm ký hợp đồng điện tử chưa mặc nhiên trở thành nền tảng xác nhận kiểm toán đáp ứng VSA 505.

Công ty kiểm toán phải đánh giá khả năng định danh người phản hồi, thẩm quyền xác nhận, tính toàn vẹn dữ liệu, quyền kiểm soát quy trình và cách thức nhận phản hồi.

3. Một ví dụ: Công ty kiểm toán gửi 2.000 thư xác nhận mỗi năm

Theo tài liệu Viettel trình bày tại buổi làm việc với AuditCare Vietnam ngày 06/11/2026, chi phí xử lý hợp đồng giấy và điện tử có sự chênh lệch đáng kể.

Tài liệu đưa ra các mức chi phí tham khảo:

Phương thứcChi phí tham khảo
Hồ sơ giấy, chuyển phát thông thường60.000 đồng/bộ
Hồ sơ giấy, chuyển phát nhanh140.000 đồng/bộ
Hồ sơ điện tử10.000–15.000 đồng/bộ

Giả sử một công ty kiểm toán thực hiện 2.000 lượt xác nhận/năm, với chi phí điện tử giả định là 15.000 đồng/lượt.

Phương ánChi phí dự kiến
Gửi giấy thông thường120.000.000 đồng
Gửi giấy chuyển phát nhanh280.000.000 đồng
Xử lý điện tử30.000.000 đồng

Chênh lệch chi phí minh họa: 90–250 triệu đồng/năm.

Đây là mức chênh lệch lý thuyết theo giả định chi phí của từng phương thức, chưa phải kết quả tiết kiệm thực tế.

Quan trọng: Giá điện tử trong bảng là giá tham khảo từ tài liệu so sánh hợp đồng của Viettel, không phải báo giá dịch vụ xác nhận công nợ phục vụ kiểm toán.

Chi phí thực tế còn phụ thuộc số lượng yêu cầu, phản hồi, lượt ký, nền tảng, chữ ký số, phí khởi tạo, thời gian nhân viên, các thư gửi lại và khả năng tiếp nhận của bên xác nhận.

Nhưng bài toán đã cho thấy một cơ hội rõ ràng:

Với khối lượng thư xác nhận lớn, công ty kiểm toán có cơ sở để xem xét đầu tư số hóa quy trình xác nhận từ bên ngoài.

4. Quy trình xác nhận công nợ điện tử theo định hướng VSA 505

Để ứng dụng công nghệ đúng cách, AuditCare Vietnam đề xuất mô hình quy trình 7 bước sau:

Bước 1. Kiểm toán viên lựa chọn đối tượng xác nhận

Dựa trên đánh giá rủi ro và mục tiêu kiểm toán, kiểm toán viên xác định những bên cần xác nhận.

Không để đơn vị được kiểm toán tự quyết định toàn bộ danh sách đối tượng mà không có sự kiểm soát của kiểm toán viên.

Bước 2. Xác minh thông tin bên xác nhận

Kiểm tra địa chỉ liên hệ, danh tính, chức vụ và thẩm quyền của người phản hồi.

Đây là bước đặc biệt quan trọng khi sử dụng phương tiện điện tử.

Bước 3. Kiểm toán viên thiết kế yêu cầu xác nhận

Chuẩn hóa các mẫu:

  • Thư xác nhận số dư phải thu.
  • Thư xác nhận số dư phải trả.
  • Thư xác nhận dạng mở, yêu cầu bên nhận tự cung cấp số dư.
  • Thư xác nhận các thông tin hoặc điều khoản khác.

Việc lựa chọn xác nhận dạng khẳng định, phủ định hoặc dạng mở phải dựa trên xét đoán nghề nghiệp và yêu cầu của chuẩn mực.

Bước 4. Phê duyệt và gửi yêu cầu điện tử

Kiểm toán viên kiểm soát việc phát hành và gửi trực tiếp yêu cầu đến bên xác nhận.

Doanh nghiệp được kiểm toán có thể cung cấp dữ liệu, phối hợp xác minh địa chỉ hoặc phê duyệt việc cung cấp thông tin, nhưng không được thay thế quyền kiểm soát gửi thư của kiểm toán viên.

Bước 5. Bên thứ ba xác nhận và phản hồi trực tiếp

Bên xác nhận kiểm tra thông tin và gửi phản hồi trực tiếp đến kiểm toán viên thông qua kênh điện tử an toàn.

Quy trình cần có biện pháp xác thực chủ thể, bảo vệ tính toàn vẹn dữ liệu và hạn chế nguy cơ phản hồi giả mạo.

Bước 6. Kiểm toán viên đánh giá bằng chứng

Kiểm tra:

  • Nguồn gốc phản hồi.
  • Thẩm quyền của người xác nhận.
  • Tính toàn vẹn tài liệu.
  • Kết quả xác nhận hoặc chênh lệch.
  • Các dấu hiệu đáng ngờ và rủi ro gian lận.

Nếu không phản hồi hoặc độ tin cậy của bằng chứng chưa đủ, kiểm toán viên phải thực hiện thủ tục bổ sung hoặc thay thế theo chuẩn mực.

Bước 7. Lưu hồ sơ kiểm toán điện tử

Lưu trữ có kiểm soát:

  • Danh sách yêu cầu xác nhận.
  • Bản yêu cầu đã phát hành.
  • Thông tin bên nhận và lịch sử gửi.
  • Phản hồi trực tiếp của bên thứ ba.
  • Dữ liệu xác thực và nhật ký giao dịch.
  • Kết quả xử lý chênh lệch.
  • Kết luận của kiểm toán viên.

Tài liệu được quản lý và lưu trữ theo chính sách hồ sơ kiểm toán, bảo mật và thời hạn lưu trữ áp dụng.

5. Cơ hội ứng dụng công nghệ Viettel trong quy trình xác nhận điện tử

Tài liệu giải pháp vContract của Viettel giới thiệu những khả năng công nghệ đáng quan tâm:

Ký số từ xa: Hỗ trợ người ký thực hiện giao dịch điện tử mà không cần di chuyển đến cùng địa điểm.

Định danh và xác thực: Hỗ trợ các phương thức định danh người sử dụng, xác thực người ký.

Quản lý trạng thái tài liệu: Hỗ trợ theo dõi quá trình xử lý và ký.

Lưu trữ dữ liệu điện tử: Quản lý và tra cứu tài liệu theo chức năng được cung cấp.

Khả năng tích hợp API: Hỗ trợ kết nối hệ thống theo yêu cầu và điều kiện kỹ thuật.

Đây là những thành phần công nghệ có thể được nghiên cứu để xây dựng quy trình xác nhận công nợ điện tử.

Tuy nhiên, cần đánh giá và thử nghiệm riêng khả năng đáp ứng VSA 505 trước khi sử dụng giải pháp như một hệ thống xác nhận từ bên ngoài cho kiểm toán độc lập.

Cụ thể, công ty kiểm toán cần kiểm tra khả năng tự kiểm soát việc gửi yêu cầu, nhận phản hồi trực tiếp, xác thực nguồn phản hồi và bảo toàn chứng cứ điện tử.

6. Công ty kiểm toán được lợi gì ngoài tiết kiệm chi phí?

Nâng cao năng suất kiểm toán viên

Trợ lý kiểm toán có thể giảm thời gian chuẩn bị phong bì, in thư, theo dõi chuyển phát và sắp xếp hồ sơ giấy.

Thời gian tiết kiệm được có thể dành cho phân tích số liệu, đánh giá rủi ro và xử lý chênh lệch.

Tăng khả năng theo dõi tiến độ

Khi hệ thống hỗ trợ quản lý trạng thái, nhóm kiểm toán có thể phân loại:

  • Đã gửi yêu cầu.
  • Đã nhận phản hồi.
  • Chưa phản hồi.
  • Cần xác minh bổ sung.
  • Có chênh lệch cần điều tra.

Hỗ trợ nâng cao chất lượng hồ sơ

Dữ liệu được tổ chức tập trung, phân quyền và lưu vết có thể giúp công ty kiểm toán kiểm soát tốt hơn quá trình thực hiện thủ tục.

Dù vậy, phần mềm không thay thế xét đoán nghề nghiệp và sự hoài nghi nghề nghiệp của kiểm toán viên.

Hạn chế sử dụng giấy

Giảm in ấn và vận chuyển hồ sơ góp phần thực hiện mục tiêu quản trị hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững.

7. Nên triển khai thử như thế nào?

Thay vì áp dụng trên toàn bộ khách hàng kiểm toán ngay lập tức, công ty kiểm toán nên triển khai một dự án thử nghiệm có kiểm soát.

Giai đoạn 1 – Thiết kế: Lựa chọn một nhóm khách hàng, xác định yêu cầu kiểm toán, chuẩn hóa mẫu và đánh giá tính năng công nghệ.

Giai đoạn 2 – Thử nghiệm: Thực hiện một số thư xác nhận điện tử với đối tác đồng ý tham gia, song song đánh giá rủi ro và độ tin cậy bằng chứng.

Giai đoạn 3 – Đánh giá: Đối chiếu tỷ lệ phản hồi, chi phí thực tế, thời gian xử lý và chất lượng bằng chứng với phương thức truyền thống.

Giai đoạn 4 – Mở rộng: Chỉ áp dụng rộng rãi khi quy trình đáp ứng yêu cầu VSA 505, chính sách kiểm soát chất lượng và bảo mật thông tin của công ty kiểm toán.

Đối với những trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu, công ty kiểm toán tiếp tục sử dụng phương thức xác nhận khác phù hợp.

8. Viettel × AuditCare Vietnam – Cùng nghiên cứu giải pháp số hóa hồ sơ kế toán và kiểm toán

Với kinh nghiệm thực tiễn trong kế toán, kiểm toán, IFRS và kiểm soát nội bộ, AuditCare Vietnam đang phối hợp cùng Viettel nghiên cứu các giải pháp chuyển đổi số hồ sơ doanh nghiệp.

Một trong những hướng ứng dụng đáng quan tâm là:

Số hóa quy trình lập, gửi, ký, nhận và quản lý thư xác nhận công nợ, hướng tới giảm chi phí hành chính mà vẫn kiểm soát được chất lượng bằng chứng.

Đối với lĩnh vực kiểm toán độc lập, AuditCare đề xuất ưu tiên đánh giá khả năng đáp ứng VSA 505 và yêu cầu bảo mật trước khi thương mại hóa giải pháp chuyên biệt.

MỜI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN CÙNG CHIA SẺ KINH NGHIỆM CHUYỂN ĐỔI SỐ

AuditCare Vietnam trân trọng mời:

  • Thành viên Ban Giám đốc công ty kiểm toán.
  • Kiểm toán viên hành nghề.
  • Trưởng nhóm kiểm toán.
  • Bộ phận kiểm soát chất lượng.
  • Chuyên gia công nghệ và quản trị hồ sơ kiểm toán.

Tham gia cộng đồng trao đổi kinh nghiệm chuyển đổi số cùng Viettel × AuditCare Vietnam.

Chúng tôi mong muốn cùng cộng đồng nghề nghiệp trao đổi về:

Làm thế nào để giảm chi phí xác nhận công nợ, nâng cao năng suất kiểm toán và ứng dụng công nghệ mà vẫn đáp ứng yêu cầu chuẩn mực?

👉 Tham gia nhóm chia sẻ kinh nghiệm tại đây:

https://tammi.vn/group/qr/OvntddNKPpPDPvBvybSbsB?s=db&p=q&mlu=6&ilr=9

🌐 www.auditcarevietnam.vn

Chuyển đổi số trong kiểm toán không chỉ là thay giấy bằng PDF. Đó là thiết kế lại quy trình thu thập bằng chứng để hiệu quả hơn, kiểm soát tốt hơn và bảo đảm chất lượng nghề nghiệp.


Nguồn tham khảo:

  1. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 505 – Thông tin xác nhận từ bên ngoài, ban hành kèm Thông tư 214/2012/TT-BTC.
  2. Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500 – Bằng chứng kiểm toán.
  3. Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15.
  4. Tài liệu giải pháp hợp đồng điện tử Viettel do AuditCare Vietnam tiếp nhận.
  5. Tài liệu trao đổi Viettel × AuditCare Vietnam ngày 06/11/2026.

Lưu ý: Thông tin chi phí là ví dụ minh họa; việc sử dụng công nghệ Viettel cho thủ tục xác nhận kiểm toán cần được đánh giá riêng về tính năng, kiểm soát và bằng chứng trước khi triển khai chính thức.

#VSA505 #KiemToanDocLap #ThuXacNhanCongNo #KiemToanBaoCaoTaiChinh #Viettel #AuditCareVietnam #ChuyenDoiSo #DigitalAudit #Paperless24