BÔNG HỒNG THÉP CỦA THƯƠNG TRƯỜNG VIỆT NAM

BÔNG HỒNG THÉP CỦA THƯƠNG TRƯỜNG VIỆT NAM

Nguyễn Thị Mai Thanh & 7 bài học lãnh đạo dành cho nữ CEO Việt Nam

Trong bức tranh doanh nghiệp Việt Nam những thập kỷ qua, có những người đàn bà không chỉ vượt qua định kiến giới — họ còn xây nên những đế chế. Bà Nguyễn Thị Mai Thanh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc REE Corporation, là một trong những huyền thoại như thế.

Ở tuổi 33 — khi nhiều phụ nữ còn đang tìm chỗ đứng trong sự nghiệp — bà nhận lãnh một xí nghiệp với kho trống không, tài khoản cạn kiệt và toàn bộ ban quản lý cấp trung đồng loạt bỏ đi. Bốn mươi năm sau, REE Corp là tập đoàn đa ngành niêm yết trên HOSE với lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Câu chuyện của bà không phải câu chuyện thần kỳ. Đó là câu chuyện của sự kiên định, tư duy chiến lược, và khả năng biến mỗi cuộc khủng hoảng thành cơ hội. Bài viết này phân tích hành trình đó — và rút ra 7 bài học thực tiễn cho những nữ doanh nhân đang bước vào vai trò CEO.

I. CHÂN DUNG BÀ NGUYỄN THỊ MAI THANH

▸  Xuất phát điểm: Không phải 'con ông cháu cha'

Bà sinh ngày 25/12/1952 tại Trảng Bàng, Tây Ninh — con gái của Trung tướng Nguyễn Thới Bưng, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Dẫu xuất thân từ gia đình quân đội danh giá, bà không leo lên vị trí lãnh đạo nhờ cái bóng của cha.

Năm 1968, ở tuổi 16, bà rời Sài Gòn theo đoàn quân ra chiến trường, làm y tá trong những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh. Sau giải phóng, bà được cử sang Đông Đức học kỹ thuật, tốt nghiệp Kỹ sư Điện lạnh tại Đại học Karl-Marx-Stadt năm 1982.

Chính người sếp cũ — ông Nguyễn Thanh Vân — đã lý giải vì sao chọn bà kế nhiệm:

"Cô ấy là một nhân viên xuất sắc, không bao giờ thỏa mãn với thành quả hiện tại mà luôn cố gắng. Cô ấy làm việc cật lực như những đồng nghiệp nam. Và tôi không quan tâm đến việc cô ấy có là con của một vị Trung tướng hay không khi quyết định giao quyền lãnh đạo!"

▸  Từ xưởng lạnh đến tập đoàn nghìn tỷ

Năm 1985, ở tuổi 33, bà nhận bàn giao Xí nghiệp Thiết bị Điện lạnh trong trạng thái "chân tường": nhân sự cấp trưởng phòng đồng loạt bỏ việc, kho vật tư trống rỗng, tài khoản ngân hàng không một đồng. Phản ứng đầu tiên của bà: vay vốn ngân hàng nhập tủ lạnh cũ từ nước ngoài về, tân trang lại và bán kiếm lời — một sáng kiến táo bạo trong thời bao cấp — đủ nuôi quân qua khủng hoảng tiền lương năm 1986.

Từ đó, bà liên tiếp dẫn REE qua những cột mốc lịch sử:

• 1992–1993: Doanh nghiệp nhà nước đầu tiên tiến hành cổ phần hóa, thu hút vốn ngoại

• 1996: Ra mắt thương hiệu điều hòa Reetech qua hợp tác với quỹ đầu tư Dragon Capital

• 2000: Một trong hai cổ phiếu niêm yết đầu tiên khi sàn chứng khoán Việt Nam khai trương

• 2008: REE lỗ 150 tỷ — bà kiên quyết cắt toàn bộ đầu tư tài chính, tái định hướng sang năng lượng, nước sạch, bất động sản văn phòng

• 2022: Doanh thu kỷ lục 9.372 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 3.513 tỷ — mức cao nhất 23 năm niêm yết

• 2024: Bà tiếp tục trở lại ghế Tổng Giám đốc ở tuổi 72, chứng minh sức bền phi thường của một nhà lãnh đạo

II. 7 BÀI HỌC LÃNH ĐẠO TỪ BÀ NGUYỄN THỊ MAI THANH

Bài học 1: Nhận việc khó — đó là cơ hội mặc thị trường

Khi được trao quyền lãnh đạo năm 1985, phản ứng đầu tiên của bà Mai Thanh là 'bị sốc' — nhưng bà vẫn nhận, với một điều kiện: được quyền chọn đội ngũ của mình.

Bài học: Đừng chờ thời điểm hoàn hảo. Những vai trò khó nhất — ban quản lý bỏ đi, nguồn lực trống — thường là nơi nữ lãnh đạo có cơ hội chứng minh năng lực mạnh nhất. Điều kiện bà đặt ra (được chọn đội) cũng là bài học về tự bảo vệ mình: nhận việc khó thì phải đàm phán đủ quyền hành để làm được việc.

Bài học 2: Sáng tạo trong khan hiếm — kỹ năng sinh tồn của CEO

Không tiền, không nhân sự, không hàng tồn kho — bà Mai Thanh không nản lòng mà vay ngân hàng nhập tủ lạnh cũ về tân trang bán lại. Trong ngành điện lạnh, đó là thiên tài ứng dụng chính năng lực cốt lõi vào bài toán tài chính cấp bách.

Bài học: CEO nữ thường bị kỳ vọng phải 'an toàn và thận trọng'. Thực tế, đúng lúc khan hiếm nhất mới cần tư duy sáng tạo nhất. Hãy nhìn vào năng lực lõi của tổ chức — đó là tài sản đầu tiên cần khai thác.

Bài học 3: Đừng sợ cổ phần hóa — hãy là người đi trước

Năm 1992, khi cổ phần hóa còn là khái niệm mới lạ và đầy rủi ro pháp lý tại Việt Nam, bà Mai Thanh dẫn REE làm người tiên phong. Đó không phải liều lĩnh — đó là tư duy nhìn xa: thu hút vốn, tạo động lực cho nhân viên sở hữu cổ phần, và mở cửa với nhà đầu tư quốc tế.

Bài học: Trong môi trường pháp lý đang thay đổi nhanh như Việt Nam hiện nay, người đi trước thường có lợi thế lớn hơn người chờ đợi. Nữ CEO cần theo dõi sát chính sách và dám là người thí điểm khi cơ hội đủ rõ ràng.

Bài học 4: Khủng hoảng là thời điểm tái định hướng chiến lược

Cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997–1998 khiến REE lao đao vì phụ thuộc quá nhiều vào bất động sản. Bà Mai Thanh không cố cứu mảng cũ — bà di chuyển nhà máy, mở sang văn phòng cho thuê. Sau khủng hoảng 2008 với khoản lỗ 150 tỷ, bà cắt hoàn toàn mảng đầu tư tài chính, xoay trục sang năng lượng và nước sạch. Kể từ đó REE không bao giờ lỗ thêm.

Bài học: Không phải người sống sót qua khủng hoảng là người giữ nguyên mọi thứ — mà là người biết cái gì cần cắt và cái gì cần đầu tư lại. Khủng hoảng là bối cảnh lý tưởng để tái cơ cấu vì đội ngũ lúc đó sẵn sàng chấp nhận thay đổi hơn.

Bài học 5: Xây đế chế bền vững bằng tài sản thực — không phải 'hot trend'

Trong khi nhiều doanh nghiệp đổ tiền vào chứng khoán và bất động sản đầu cơ giai đoạn 2006–2007, REE dưới tay bà Mai Thanh âm thầm tích lũy nhà máy thủy điện, công ty điện, nước sạch — những tài sản sinh dòng tiền ổn định, ít biến động. Chiến lược này giúp REE tăng trưởng đều đặn suốt hơn một thập kỷ.

Bài học: Đặc biệt với doanh nhân trong ngành tư vấn và dịch vụ như kế toán — kiểm toán, sức bền đến từ danh tiếng và quan hệ khách hàng lâu dài, không phải từ các hợp đồng 'một lần'. Đầu tư vào tài sản vô hình: thương hiệu, quy trình, con người.

Bài học 6: Quyền lực đến từ uy tín — không phải từ chức danh

Năm 2020, bà Mai Thanh nhường ghế Tổng Giám đốc theo đúng quy định quản trị doanh nghiệp đại chúng — nhưng vẫn ở lại với tư cách Chủ tịch HĐQT, tiếp tục định hướng chiến lược. Năm 2024, ở tuổi 72, bà quay lại ghế Tổng Giám đốc khi công ty cần. Đó là bằng chứng rằng quyền lực thực sự của bà không gắn vào một chức danh cụ thể.

Bài học: Nữ CEO đừng để bản thân bị định nghĩa hoàn toàn bởi chức vụ. Xây dựng uy tín đủ lớn để tổ chức cần mình — bất kể mình đang ở vị trí nào trên sơ đồ.

Bài học 7: Phụ nữ lãnh đạo không cần bắt chước đàn ông

Bà Mai Thanh từng chia sẻ: 'Lợi thế của phụ nữ chính là sức bền như dòng nước chảy khiến đá phải mòn.' Bà không lãnh đạo theo kiểu quyết đoán ồn ào — bà kiên định, tích lũy, và chờ đợi đúng thời điểm để hành động dứt khoát.

Bài học: Phong cách lãnh đạo của phụ nữ — chú ý đến con người, xây dựng quan hệ, lắng nghe trước khi quyết định — không phải điểm yếu cần khắc phục. Đó là lợi thế cạnh tranh cần phát huy, đặc biệt trong ngành dịch vụ và tư vấn, nơi lòng tin là nền tảng của mọi hợp đồng.

III. NHÌN TỪ GÓC ĐỘ NỮ CEO: BẠN Ở ĐÂU TRÊN HÀNH TRÌNH NÀY?

Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Mai Thanh không phải để chiêm ngưỡng từ xa — mà để đối chiếu với thực tế của chính mình. Với một nữ CEO đang xây dựng doanh nghiệp tư vấn và đào tạo, có thể đặt ra những câu hỏi rất cụ thể:

• Khi tổ chức gặp khủng hoảng, mình có xu hướng 'giữ nguyên để an toàn' hay dám tái định hướng?

• Mình đang xây dựng 'tài sản bền vững' nào cho doanh nghiệp — thương hiệu, hệ thống, hay quan hệ khách hàng chiến lược?

• Mình đã học cách đàm phán điều kiện khi nhận việc khó chưa, hay vẫn đang nhận tất cả mà không đặt điều kiện?

• Quyền lực của mình có đang phụ thuộc quá nhiều vào một chức danh hay một vài khách hàng lớn?

"Người phụ nữ lãnh đạo giỏi không phải người không bao giờ sợ — mà là người biết cách hành động dù đang sợ."

IV. LỜI KẾT

Bà Nguyễn Thị Mai Thanh bắt đầu ở tuổi 33 với một xí nghiệp không có gì — và kết thúc thập kỷ này với một tập đoàn lợi nhuận hàng nghìn tỷ. Hành trình đó không phải đường thẳng. Có khủng hoảng 1986, có bão 1997, có khoản lỗ 150 tỷ năm 2008. Mỗi lần, bà chọn hành động thay vì chờ đợi.

Đó là di sản thực sự bà để lại cho thế hệ nữ doanh nhân Việt Nam: không phải một công thức thành công, mà là một tư thế — luôn đứng thẳng, luôn tìm hướng đi mới, và không bao giờ để khủng hoảng là điểm dừng.